عطار

عطار

بخش ۲۳ - در معنی وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهوراً فرماید

۱

چو جام ما خوری اندر خرابات

ترا من محو گردانم سوی ذات

۲

چو جام ماخوری در عز و در ناز

نقاب هستی از پیشت برانداز

۳

چو جام ما خوری و مست گردی

تو گردی نیست و آنگه هست گردی

۴

مکن هستی و در عین ادب باش

مکن اسرار ما ای شیخ دین فاش

۵

مکن اسرار ما فاش اندر اینجا

وگرنه این چنین باش اندر اینجا

۶

بسی مردان ره اینجام خوردند

هم اندر جایگاه خویش مردند

۷

تو گر اینجا خوری از خود بمیری

ولی در ذات من هرگز نمیری

۸

چنین دان شیخ اندر جام هستی

ز آغازت به بین انجام هستی

۹

شریعت گفتم آنگاهی حقیقت

نمودم جملگی دید دیدت

۱۰

ادب داران ما در عز و در ناز

شدند اینجا زدید ما سرافراز

۱۱

ادب داران ما در عین تقوی

مرا دیدند اندر عین دنیا

۱۲

ادب داران ما در خود رسیدند

جمال ما در این معنی بدیدند

۱۳

ادب داران ما واقف نبودند

یقین در عشق ما واصف نبودند

۱۴

ادب داران ما در عین ذاتند

اگرچه بیشکی اندر صفاتند

۱۵

که با ایشان یقین گفت و شنیدم

صفات و ذات ایشانست دیدم

۱۶

صفات ذات ایشان جمله مائیم

که در ایشان جمال خود نمائیم

۱۷

نبیند ذات ما جز مرد واصل

چو مقصودش بود اینجای حاصل

۱۸

کسی کز ما در اینجا گاه دم زد

حقیقت کام دید از ما چو بستد

۱۹

مراد خویش از ما اندر اینجا

حجابش برگرفت از پیش اینجا

۲۰

منم در جمله پیدا و نهانی

چه در صورت چه در عین معانی

۲۱

خداوند نهان و آشکارم

که درهر جایگه بی گفت یارم

۲۲

احد خوانندم از جان ذات بینان

یکی دانند مر صاحب یقینان

۲۳

ازل را با ابد پیوند دادم

نه زن نی یار و نی فرزند دارم

۲۴

کنون از عشق خود اندر سردار

همی گویم دمادم سرّ اسرار

۲۵

همه اسراربینان بیچه و چون

نمایم از عیانم ذات بیچون

۲۶

کرا بنمایم اینجا گاه دیدار

که باشد با من اینجا صاحب اسرار

۲۷

یکی داند مرا بی یار و پیوند

منزه از زن و از خویش و فرزند

۲۸

یکی داند مرا در بینیازی

کنم او را حقیقت کارسازی

۲۹

یکی داند مرا در بود جمله

یکی بیند مرا معبود جمله

۳۰

یکی داند مرا در جمله پیدا

من او را باشم اینجا گاه پیدا

۳۱

یکی داند مرا در پادشاهی

ورا بخشم من او را دستگاهی

۳۲

یکی داند مرا جان بخش مطلق

حیات جاودانی بخشم الحق

۳۳

یکی داند مرا بیجسم اینجا

حقیقت بینمود اسم اینجا

۳۴

چنان دانم که من هستم دگر نیست

بجز من نفع و خیر و خیر و شر نیست

۳۵

منزه ذاتم ومن بیچه و چون

مرا دارندهٔ این هفت گردون

۳۶

منزه داندم از عین دیدار

مرا درجمله او داند پدیدار

۳۷

حقیقت شیخ اینم راز بنگر

مرا بییار و بی انباز بنگر

۳۸

حقیقت این شناس از من توواصل

که تا گردد ترا مقصود حاصل

۳۹

چو مقصود تو اینجاگه عیانست

چنین اینجا درین شرح و بیانست

۴۰

چو مقصود تو اندر اصل مائیم

که بود خویش در کل مینمائیم

۴۱

بباید گفت تا تو هم بیابی

تو ریشی ریش را مرهم بیابی

۴۲

منت مرهم نهم اندر دل ریش

من اکنون بیشکت بردارم از پیش

۴۳

حجابت دور گردانم در اینجا

که من درد تو و درمانم اینجا

۴۴

دوای درد تو عطار آمد

حقیقت مرد این اسرار آمد

۴۵

دوای درد تو اینجا منم دان

دوای درد تو اینجا کنم هان

۴۶

دوای درد عشاق جهانم

ازیرا من طبیب غمگنانم

۴۷

دوای درد را درمان کنم من

ترا این درد عشق اسان کنم من

۴۸

دوای درد تو خواهیم کردن

یقین فرمان تو خواهیم کردن

۴۹

یقین ای شیخ دیندار خدائی

تو اینجا گاه هم درد و دوائی

۵۰

ز معنی کن دوای درد اینجا

که تا آیی حقیقت فرد اینجا

۵۱

ز معنی کن دوای خویش اینجا

که تا آیی حقیقت پیش اینجا

۵۲

ز معنی کن دوای خویش ای شیخ

به بین اینجا خدای خویش ای شیخ

۵۳

دواباتست و درد اینجای با تست

دواباتست و فرد اینجای با تست

۵۴

دوا با تست اگر بینی حقیقت

دوای تو بود دید شریعت

۵۵

دوای تو بود آن ماه رخسار

نماید اندر اینجا گاه دیدار

۵۶

ترا دیدار بنمودست یارت

در اینجا گاه گشته آشکارت

۵۷

ترا دیدار بنموده است آن ماه

دمادم میکند از خویش آگاه

۵۸

ترا دیدار بنموده است جانان

درت اینجای بگشوده است جانان

۵۹

ترا دیدار بنمود و تو دانی

ز هستی اندرین پرده نهانی

۶۰

دوا کن در دو بنگر در درونت

که بنموده است یار رهنمونت

۶۱

دوا کن درد و بنگر در رخ یار

که درمانت شود کلی پدیدار

۶۲

دوا کن درد شیخاهم در اینجا

که جانانست در دید تو پیدا

۶۳

دوا کن دردو اینجا روی او بین

ز روی او تو هر چیزی نکو بین

۶۴

تو تا واصل نگردی در بر یار

دوای درد کی آید پدیدار

۶۵

دوای درد تو دیدار یار است

که درجان و دل تو آشکاراست

۶۶

دوای درد تو جان جهان است

کی اینجا گه ترا عین العیان است

۶۷

دوای درد تو اویست بنگر

که در تو هست اینجا یار ناظر

۶۸

دوای درد تو اویست الحق

که اینجا میزند در تو اناالحق

۶۹

به از این دم دم دیگر دهد دست

که در دیدار تو یار است سرمست

۷۰

دم بهتر از این دم مینیابی

که او با تست تو عین خدائی

۷۱

به از این دم که جانانست با تو

یقین در پردهٔ اعیانست با تو

۷۲

تو اینجا نقد داری شیخ دلدار

چرا یکدم نگردی شیخ بیدار

۷۳

بنقد امروز داری روی جانان

ستادستی تو اندر سوی جانان

۷۴

تو با یاری و یار اینجاست پیدا

ترادر جان نموده روی زیبا

۷۵

از آن در دردیاری باز مانده

که بی او میشوی در آز مانده

۷۶

از آن دردردیاری زار و مجروح

که نی دل بینی اینجا گاه و نه روح

۷۷

دوایت آن زمان باشد به آفاق

که چون منصور گردی از همه طاق

۷۸

دوایت آن زمان باشد حقیقت

که گردانی تو محو اینجا طبیعت

۷۹

دوایت آن زمان آید ز توحید

که در یکی شوی از عین تقلید

۸۰

دوایت آن زمان باشد ز اسرار

که گردی از وجودت ناپدیدار

۸۱

دوایت آن زمان باشد که در ذات

حقیقت محو آری جمله ذرات

۸۲

یکی بینی تو اندر جزو و در کل

برون آئی بیکباره ازین ذل

۸۳

چنین کن شیخ این جا بادواگرد

چو من در بود کل کلی خدا گرد

۸۴

در او گم شو دراینجا در عیان باز

که تا گرداندت از خود سرافراز

۸۵

تو دراو گم شو آنگه پرده برگیر

پس آنگه یار را بیچون ببر گیر

۸۶

تو در او گم شو و محو هوالله

حقیقت گرد و آنگه باش الله

۸۷

تو در او گم شو و دیدار بنگر

درآ در خویشتن اسرار بنگر

۸۸

تو در او گم شو و صورت رها کن

بجز او صورت اینجا گه فداکن

۸۹

تو در او گم شوی نابود گردی

حقیقت درخدائی فرد گردی

۹۰

دوائی این چنین است گر بدانی

یقین این از یقین است گر بدانی

۹۱

فنا شو شیخ تا بینی دوایت

که این عین دوا آمد شفایت

۹۲

فنا خواهی شد ای شیخ جهان تو

نمودم این زمانت جان جان تو

۹۳

چو او با تست و تو با او چه جوئی

بگو عطار کآخر چند گوئی

۹۴

بسی گفتیم و دل آرام نگرفت

ز ساقی دمبدم جز جام نگرفت

۹۵

دوای درد ما یار است ای شیخ

که اندر ما پدیدار است ای شیخ

۹۶

دوای درد ما دیدار اویست

که او درجان ما در گفت و گویست

۹۷

دوای درد ما او بود دیدم

بسی در جان یقین گفت و شنیدم

۹۸

دوای درد ما او بود اینجا

دوا کرد و رخم بنمود اینجا

۹۹

دوا کردم در این دست بریده

بسی اسرارها زویم شنیده

۱۰۰

دوا کردم در اینجا یار عشاق

حقیقت شیخ اندر دار عشاق

۱۰۱

دوای درد مااکنون رخ اوست

قرار جانم اینجا پاسخ اوست

۱۰۲

دوای درد ما اکنون پدیدار

شد ای شیخ جهان اندر سر دار

۱۰۳

دوائی کردم از دست بریده

دل و جانم شد اینجا آرمیده

۱۰۴

دل و جانم ازو اندر قراراست

که دیدارم در اینجا آشکار است

۱۰۵

قراری یافت دل از روی جانان

یکی میبیند از هر سوی جانان

۱۰۶

قراری یافت دل در نزد عشاق

که شد درجان جان امروز کلی طاق

۱۰۷

قراری یافت دل از گفتگویش

که دید آن رخ که بددرآرزویش

۱۰۸

قراری یافت دل در قربت او

که این دم واصفست از حضرت او

۱۰۹

قراری یافت دل از دید دیدش

که در اینجا عیان جانان بدیدش

۱۱۰

قراری یافت دل در سرّ بیچون

که جانان یافت اینجا بی چه و چون

۱۱۱

قراری یافت دل تا واصل آمد

که جانانش همین جا حاصل آمد

۱۱۲

قراری یافت دل از ذات پاکش

که بیرون رفت او از آب و خاکش

۱۱۳

قرار دل ز دیدار است دیدیم

بسی اسرار از جانان شنیدیم

۱۱۴

قرار جان یقین خواهد بدن زود

که گردد محو کل در ذات معبود

۱۱۵

قرار جان بود اندر سوی ذات

چو فارغ گردد از دیدار ذرات

۱۱۶

قرار جان بود محو هوالله

که گردد در یکی او بیشکی شاه

۱۱۷

قرار جان بود آن دم ز دیدار

که منصورش بسوزد در تف نار

۱۱۸

حقیقت ذات جمله بیقرارند

اگرچه جمله در دیدار یارند

۱۱۹

زمین و آسمان هم بیقرار است

همه در گردش ناپایدار است

۱۲۰

همه چیزی که بینی شیخ بیچون

ز دید خویش خواهد شد دگرگون

۱۲۱

ز اول هرچه بینی هست آخر

ز اوّل جملهشان دلدار ظاهر

۱۲۲

ز اول جمله در اینجاست بیشک

در آخرجان جان پیداست بیشک

۱۲۳

زوالی گر نباشد آخر کار

کجا جانان شود اینجا پدیدار

۱۲۴

زوالی گر نباشد در حقیقت

بماند جاودان عین طبیعت

۱۲۵

محال است اینکه صورت بازماند

چو گردی محو آنگه راز داند

۱۲۶

حقیقت محو خواهد گشت جمله

در اینجا تا چه خواهد گشت جمله

۱۲۷

هر آن تخمی که کارند آن برآرد

ولی در عاقبت پائی ندارد

۱۲۸

فنا به از چنین صورت نماندن

بجان باید در این حضرت بماندن

۱۲۹

فنا به در ره مردان هوشیار

که یار اندر فنا آید پدیدار

۱۳۰

فنا به در ره مردان رهبر

فنا بوده است اندر بود بنگر

۱۳۱

فنا به هان فناشو آخر کار

نمود خود از این پرده برون آر

۱۳۲

نخواهد بود چیزی تا ابد هان

حقیقت خوب و زشت و نیک و بدهان

۱۳۳

دو روزی صبر کن در گردش دور

که آنگاهی رسی در جملهٔ غور

۱۳۴

دو روزی صبر کن در بود و نابود

که در آخر بیابی جمله مقصود

۱۳۵

دو روزی صبر کن در هجر جانان

که دیدارت دهد در آخر آن

۱۳۶

دو روزی صبر کن در تنگدستی

که چون گردی فنا از غم برستی

۱۳۷

دو روزی صبر کن تا جان برآید

ترا هر محنت و اندوه سرآید

۱۳۸

دو روزی صبر کن تا نیست گردی

ز هستی جزو و کل اندر نوردی

۱۳۹

دو روزی صبر کن کت بودنی نیست

در آخر چون به بینی جمله یکیست

۱۴۰

دو روزی صبر کن در محنت یار

که در آخر بیابی قربت یار

۱۴۱

دو روزی کاندرین روی جهانی

بکن صبری ز عشقش تا توانی

۱۴۲

دو روزی کاندرین روی زمینی

قناعت کن اگر صاحب یقینی

۱۴۳

قناعت کن در این دار فنا تو

که خواهی رفت در دار بقا تو

۱۴۴

قناعت کن تو چون مردان عالم

میان غم در آن غم باش تو خرم

۱۴۵

قناعت کن که تا گردی مصفا

چرا باشی تو در اسم و مسما

۱۴۶

قناعت کن چو یارت در کنار است

مخور غم جان که جانان آشکار است

۱۴۷

قناعت کن چو یارت هست در بر

تو با اوئی و او اندر برابر

۱۴۸

قناعت کن بدین چیزی که داری

که این را نیست جانا پایداری

۱۴۹

همه روی جهان در عین ماتم

همی بینم در اینجا گه دمادم

۱۵۰

نه من در غم بماندستم گرفتار

نه هم در بند خود مانده است دلدار

۱۵۱

نه من بردارم اینجا در حقیقت

که بردار غمند اهل طریقت

۱۵۲

همه کار جهان بادرد و سوزاست

غم و اندوه نه یک دم نه دو روز است

۱۵۳

غم و اندوه جاویدان نماند

نمود نیک و بد یکسان نماند

۱۵۴

چرا غم میخوری ای شیخ در دهر

تو لطف یار بین وبگذر از قهر

۱۵۵

ترا لطفست اینجا گه نموده

تو در قهری و در جهلی چه بوده

۱۵۶

نه آخر علم به از جهل باشد

کسی داند که آنکس اهل باشد

۱۵۷

خدابین باش ای شیخ جهان تو

مخور غم اندر این دور زمان تو

۱۵۸

چو دردت با دوا آمد مخور غم

که ناچیز است این دوران عالم

۱۵۹

حقیقت رو تو در عین شریعت

تو دنیا سر بسر میدان طبیعت

۱۶۰

طبیعت دان همه دنیای غدار

که ماندند انبیا در وی گرفتار

۱۶۱

طبیعت دان تو هر چیزی که بینی

بجز حق هیچ اگر صاحب یقینی

۱۶۲

طبیعت مرد از حق دور دارد

کسی داند که عین نور دارد

۱۶۳

که اینجا گاه هست اندر کمین تو

طبیعت دان عزازیل لعین تو

۱۶۴

بدو مگرو که او مردودراهست

بمانده دور از نزدیک شاه است

۱۶۵

ازو دوری گزین چون انبیا تو

که گرداند ز ناگه مبتلا تو

۱۶۶

ازو دوری گزین مانند مردان

رخ از او تو بقول حق بگردان

۱۶۷

ازو دوری کن و او را رها کن

رخ از دنیای دون سوی خدا کن

تصاویر و صوت

هیلاج نامه با مقدمه و تصحیح احمد خوشنویس - فریدالدین محمد بن ابراهیم عطار نیشابوری - تصویر ۲۷

نظرات